Absolwentka Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, kierunek: Biotechnologia (2006). Z Zakładem Biologii Rozrodu i Komórek Macierzystych związana od roku 2004. Obecnie na stanowisku adiunkta. Zainteresowania naukowe obejmują głównie: cytogenetykę męskiej niepłodności, w tym badanie aberracji chromosomowych w ludzkim plemniku, poszukiwanie mutacji genowych odpowiedzialnych za obniżoną liczbę plemników w ejakulacie (w tym badania na modelach mysich) oraz epigenetykę męskich komórek rozrodczych.

Kierownik Zespołu Badawczego Genetyki Plemnika:

Członkowie Zespołu:
mgr Zuzanna Graczyk – doktorantka
mgr inż. Jagoda Kostyk – biolog
lic. Julia Pospieszna – magistrantka
Zuzanna Myślicka – magistrantka

Plemnik charakteryzuje się unikatowym sposobem upakowania chromatyny, także lokalizacja jego chromosomów jest specyficzna. Wiadomo także, że organizacja jądrowa plemnika ulega zaburzeniu w przypadku różnych typów niepowodzeń rozrodu u mężczyzn. Udokumentowano także podatność elementów epigenetycznych na zaburzenia spowodowane zarówno podłożem genetycznym, jak i środowiskowym, a w zależności od kontekstu wzajemne relacje/oddziaływania między nimi mogą być zarówno przyczyną, jak i efektem zaburzeń w męskiej płodności. Ponadto, metylacja plemnikowego DNA, a także metylacja/acetylacja histonów plemnika pełnią kluczową rolę w spermatogenezie oraz prawidłowym rozwoju zarodka.

Zadania badawcze Zespołu oparte zostały na kompleksowym podejściu eksperymentalnym wobec plemników mężczyzn z oligozoospermią, a także nosicieli aberracji chromosomowych, uwzględniającym charakterystykę zarówno zawartości genetycznej jak i epigenetycznej plemnika istotnych dla przebiegu spermatogenezy. Jednoczesna ocena wszystkich wymienionych parametrów może stanowić bodziec do opracowania nowych testów oceniających zarówno warstwę strukturalną, jak i regulatorową materiału genetycznego plemnika.

Obecnie Zespół realizuje zadania badawcze z zakresu epigenetyki i cytogenetyki plemników mężczyzn z niepowodzeniami rozrodu w ramach projektów:

  1. „Badanie lokalizacji chromosomów w ludzkich plemnikach o różnym stopniu integralności chromatyny oraz różnicach w poziomie markerów epigenetycznych, z uwzględnieniem kariotypów oraz poszczególnych frakcji plemnikowych” SONATA BIS NCN, nr 2020/38/E/NZ2/00134

Głównym celem projektu jest odpowiedź na pytanie o to, w jaki sposób lokalizacja poszczególnych chromosomów w jądrze komórkowym plemnika może ulec zmianie/zaburzeniu w zależności od: typu niepowodzeń rozrodu, kariotypu, integralności chromatyny, zmian epigenetycznych DNA/histonów plemnikowych, a także czy istnieją zmiany między członkami tej samej rodziny, z uwzględnieniem jakości różnych frakcji plemnikowych. Nowatorskim charakterem projektu jest prowadzenie analiz w sposób sekwencyjny na tym samym plemniku, co oznacza, że lokalizacja chromosomów zostanie określona w każdej komórce z osobna, po uprzednim jej scharakteryzowaniu pod kątem: zawartości genetycznej, stanu dojrzałości chromatyny, a także zmian epiznaczników. Analizy przeprowadzane będą na mężczyznach o prawidłowym kariotypie (grupa kontrolna, członkowie tej samej rodziny: płodni kontra niepłodni, np. bracia), a także u nosicieli rearanżacji chromosomowych, bez zmian fenotypowych (m.in. translokacje chromosomowe wzajemne TCW, translokacje Robertsonowskie Rob), podkreślając rolę charakterystyki zaangażowanych chromosomów w organizację przestrzenną jądra komórkowego plemnika. Wszystkie testy przeprowadzone zostaną z uwzględnieniem frakcji plemnikowych: o prawidłowym ruchu, z dojrzałą chromatyną oraz o sprawdzonym potencjale do zapłodnienia.

Należy podkreślić, że nosicielstwo rearanżacji chromosomowych stanowi „tykającą bombę biologiczną”, niewykazującą zmian fenotypowych u nosiciela (np. ok. 40% nosicieli TCW ma prawidłowe parametry nasienia), w przeciwieństwie do zmian w produkcji plemników. Nosiciele rearanżacji chromosomowych są w grupie podwyższonego ryzyka nieprawidłowej ciąży oraz urodzenia dziecka z wadami rozwojowymi, co spowodowane jest wytwarzaniem genetycznie niezrównoważonych plemników. Jest to istotne w szczególności w kontekście pozyskiwania plemników przy zapłodnieniu pozaustrojowym (IVF), w którym głównym kryterium wyboru danego plemnika do zapłodnienia jest jego morfologia i motoryka, nieskorelowane z nosicielstwem aberracji chromosomowych.

  1. „Badanie metylacji DNA plemników niepłodnych mężczyzn ze zdiagnozowaną oligozoopsermią” SONATA NCN, nr 2015/17/D/NZ5/03442

Celem projektu jest określenie wzorów metylacji wybranych genów w DNA plemnikowym u niepłodnych mężczyzn o obniżonej liczbie plemników (oligozoospermia). W projekcie zakłada się, że plemniki niepłodnych mężczyzn z oligozoospermią mają zmieniony wzór metylacji genów kluczowych dla spermatogenezy, co rzutuje na status ich płodności. Ponadto w plemnikach mężczyzn z oligozoospermią obserwuje się zaburzenia innych elementów genetycznych, takich jak: podwyższony poziom aneuploidii chromosomów oraz integralność chromatyny plemnikowej obejmującą zarówno stopień jej deprotaminacji, jak również fragmentację DNA. Diagnostyka oligozoospermii jest dość rozbudowana, aczkolwiek standardowa analiza nasienia oraz badania hormonów nie są wystarczające do określenia przyczyn i mechanizmów niepłodności na poziomie molekularnym, szczególnie w przypadkach złożonych przyczyn obserwowanych zaburzeń. Oczekuje się, że badania pozwolą na poznanie efektu zaburzeń wynikających ze zmienionego wzoru metylacji wybranych genów dla oligozoospermii. Prowadzone badania uzupełniają listę genów wrażliwych na zmiany metylacyjne w kontekście przyczyn dla zmniejszającej się liczby plemników w ejakulacie. Kompleksowa charakterystyka plemników mężczyzn z oligozoospermią, obejmuje: (i) ustalenie wzorów metylacji DNA plemnikowego (hipo/hipermetylacja) dla promotorów wybranych genów (panel genów i/lub badanie całego metylomu), (ii) badanie globalnego poziomu metylacji DNA plemnikowego oraz analiza metylacji i acetylacji wybranych reszt lizynowych histonów wraz z ich immunolokalizacją w jądrze komórkowym plemnika, (iii) ocenę integralności chromatyny plemnikowej oraz (iv) ocenę poziomu aneuploidii wybranych chromosomów w plemnikach mężczyzn z oligozoospermią.

Realizowane projekty grantowe:

  • NCN SONATA BIS nr 2020/38/E/NZ2/00134 (2021-2026) Badanie lokalizacji chromosomów w ludzkich plemnikach o różnym stopniu integralności chromatyny oraz różnicach w poziomie markerów epigenetycznych, z uwzględnieniem kariotypów oraz poszczególnych frakcji plemnikowych (kierownik projektu)
  • NCN OPUS nr 2020/37/B/NZ5/00549 (2021-2025) Genomika systemowa w poszukiwaniu nowych genów/wariantów u spokrewnionych rodzin, w tym u mężczyzn z niepowodzeniami rozrodu (główny wykonawca)
  • NCN SONATA nr 2015/17/D/NZ5/03442 (2016-2019) Badanie metylacji DNA plemników niepłodnych mężczyzn ze zdiagnozowaną oligozoospermią (kierownik projektu)
  • NCN OPUS nr 2015/17/B/NZ2/01157 (2016-2019) Poszukiwanie genów krytycznych dla oligo- i azoospermii u człowieka – mysi model doświadczalny typu ‘knockout’ (główny wykonawca)
  • NCN OPUS nr 2011/01/B/NZ2/04819 (2011-2014) Kompleksowa analiza cytogenetyczna męskich komórek rozrodczych u nosicieli translokacji chromosomowych (TC) z niepowodzeniami rozrodu (główny wykonawca)
  • MNiSW nr NN401376339 (2010-2013) Topologia chromosomów w plemnikach mężczyzn z zaburzoną spermatogenezą (główny wykonawca)
  • Projekt Rozwojowy NCBiR nr R1306606 (2009-2012) Niepłodność małżeńska – identyfikacja przyczyn na podłożu molekularnym, jako bazy do utworzenia algorytmów, w celu jej efektywnego przeciwdziałania (wykonawca)
  • MNiSW nr NN401 097937 (2009-2013) Pozycjonowanie chromosomów w różnicujących się komórkach macierzystych pochodzenia mięśniowego (wykonawca)
  • KBN N40703432/1371 (2007-2009) Badanie rodowodów nosicieli TCW z uwzględnieniem ojcowskich kariotypów plemnikowych; analiza populacji polskich i ukraińskich nosicieli translokacji z niepowodzeniami rozrodu (wykonawca)

Współautorstwo 40 doniesień zjazdowych.

Członek towarzystw naukowych:
Europejskie Towarzystwo Rozrodu i Embriologii Człowieka (ESHRE)
Europejskie Towarzystwo Cytogenetyczne (ECA)
Polskie Towarzystwo Andrologiczne (PTA)
Polskie Towarzystwo Genetyki Człowieka (PTGC)
Towarzystwo Biologii Rozrodu (TBR)
Polskie Towarzystwo Nauk o Zwierzętach Laboratoryjnych (PolLASA)
F1000

Publikacje

Variants in GCNA, X-linked germ-cell genome integrity gene, identified in men with primary spermatogenic failure.

Hardy JJ, Wyrwoll MJ, Mcfadden W, Malcher A, Rotte N, Pollock NC, Munyoki S, Veroli MV, Houston BJ, Xavier MJ, Kasak L, Punab M, Laan M, Kliesch S, Schlegel P, Jaffe T, Hwang K, Vukina J, Brieño-Enríquez MA, Orwig K, Yanowitz J, Buszczak M, Veltman JA, Oud M, Nagirnaja L, Olszewska M, O’Bryan MK, Conrad DF, Kurpisz M, Tüttelmann F, Yatsenko AN; GEMINI Consortium

Hum Genet, 2021 Aug;140 (8):1169-1182. doi: 10.1007/s00439-021-02287-y. Epub 2021 May 7.

IF-4,132 MNiSW-100

Konferencje

Data:
2-4.09.2021
Gdzie:
on-line (Poznań)

IX Zjazd Towarzystwa Biologii Rozrodu

Data:
28-31.08.2021
Gdzie:
on-line

European Scociety of Human Genetics, Virtual Conference 2021

Data:
3-5.07.2021
Gdzie:
on-line

13th European Cytogenomics Conference

Data:
30.05.-6.03.2021
Gdzie:
on-line (Barcelona)

21st European Testis Workshop

Data:
5-8.07.2020
Gdzie:
on-line (Kopenhaga)

36th Annual Meeting of the European Society of Human Reproduction and Embryology

Data:
25-26.10.2019
Gdzie:
Łódź

21. Dzień Andrologiczny

Data:
11-13.10.2018
Gdzie:
Budapeszt, Węgry

10. European Congress of Andrology

Data:
07-09.09.2017
Gdzie:
Olsztyn

VIII Zjazd Towarzystwa Biologii Rozrodu

Data:
30.09.-01.10.2016
Gdzie:
Gdańsk

18. Dzień Andrologiczny

Data:
16-17.10.2015
Gdzie:
Poznań

17. Dzień Andrologiczny

Data:
16-18.05 2014
Gdzie:
Warszawa

Symbioza: Międzyuczelniane Sympozjum Biotechnologiczne

Data:
19-21.09 2013
Gdzie:
Florence, Italy

5th Florence-Utah Symposium on Genetics of Male Infertility

Data:
10-13.09 2013
Gdzie:
Poznań

IV Polski Kongres Genetyki

Data:
29.06.-02.07 2013
Gdzie:
Dublin, Ireland

9th European Cytogenetics Conference (ECC)

Data:
19-22.04 2012
Gdzie:
San Antonio, TX, USA

42nd Biennal American Cytogenetics Conference (ACC)

Data:
07-10.09 2011
Gdzie:
Polańczyk

VI Zjazd Towarzystwa Biologii Rozrodu (TBR)

Data:
02-05.07 2011
Gdzie:
Porto, Portugalia

8th European Cytogenetic Conference (ECC)

Data:
30.03.-05.04 2011
Gdzie:
Montreal, Kanada

36th Annual Meeting of American Society of Andrology (ASA)

Data:
12-15.09 2010
Gdzie:
Lublin

III Polski Kongres Genetyki

Data:
9-10.09 2010
Gdzie:
Warszawa

Konferencja naukowo-szkoleniowa z okazji jubileuszu 50-lecia działalności Komisji Biologii Zwierząt Doświadczalnych PAN: „Zwierzęta laboratoryjne wczoraj, dziś i jutro”

Data:
10-13.04 2010
Gdzie:
Houston, TX, USA

35th Annual Meeting of American Society of Andrology (ASA)

Data:
17-19.02 2010
Gdzie:
Zakopane

, II Zimowa Konferencja Towarzystwa Biologii Rozrodu (TBR) „Centralne i lokalne regulacje procesów rozrodczych”

Data:
4-6.02 2010
Gdzie:
Salt Lake City, USA

4th Utah/Florence Symposium on the Genetics of Male Infertility

Data:
18-19.09 2008
Gdzie:
Warszawa

I Konferencja ogólnopolska „Zwierzęta w badaniach naukowych

Data:
10-13.09 2008
Gdzie:
Wrocław

V Jubileuszowy Zjazd Towarzystwa Biologii Rozrodu (TBR)

Nagrody i wyróżnienia

Kto: dr n. med. Marta Olszewska
Early Stage Investigator registration scholarship, American Society of Andrology, 46th Annual Conference
Przyznał: American Society of Andrology

Stypendium konferencyjne

Kto: dr n. med. Marta Olszewska
Polska Nagroda Inteligentnego Rozwoju 2020
Przyznał: Forum Inteligentnego Rozwoju

Za realizację projektu: Badanie metylacji DNA plemników niepłodnych mężczyzn ze zdiagnozowaną oligozoospermią. NCN SONATA 2015/D/NZ5/03442.

Kto: dr n. med. Marta Olszewska
Nominacja do nagrody gospodarczej "AMBASADOR INNOWACYJNOŚCI" za wybieganie myślą w przyszłość, pionierskie projekty oraz liczne sukcesy, nadana przez Międzynarodowe Forum Gospodarcze, organizowane przez
Przyznał: Nnadana przez Międzynarodowe Forum Gospodarcze, organizwana przezEuropejski Ośrodek Rozwoju Gospodarki. http://miedzynarodowe-forum.pl

za wybieganie myślą w przyszłość, pionierskie projekty oraz liczne sukcesy

Kto:
dr n. med. Marta Olszewska
dr hab. n. med. Monika Frączek
prof. dr hab. n. med. Maciej Kurpisz
Nagroda za publikację
Przyznał: Redakcja Asian Journal of Andrology

Nagroda za pracę: Olszewska M, Barciszewska MZ, Fraczek M, Huleyuk N, Chernykh VB, Zastavna D, Barciszewski J, Kurpisz M: Global methylation status of sperm DNA in carriers of chromosome structural aberrations. Asian J Androl, 2017, 19: 117-124. Link do pracy: https://dx.doi.org/10.4103/1008-682X.168684

Kto: dr n. med. Marta Olszewska
Nominacja do Polskiej Nagrody Inteligentnego Rozwoju 2020 w kategorii: Naukowiec przyszłości.
Przyznał: Centrum Inteligentnego Rozwoju

Nominacja do Polskiej Nagrody Inteligentnego Rozwoju 2020 w kategorii: Naukowiec przyszłości za realizację projektu pt. „Badanie metylacji DNA plemników niepłodnych mężczyzn ze zdiagnozowaną oligozoospermią”. Materiał na temat laureatki dostępny na stronie: https://rzeczo.pl/blog/2020/07/08/nieplodnosc-to-tez-epigenetyka/

Kto: dr n. med. Marta Olszewska
Naukowa Nagroda Młodych
Przyznał: Polskie Towarzystwo Andrologiczne

Za pracę naukową z dziedziny andrologii: "Genetic dosage and position effect of small supernumerary marker chromosome (sSMC) in human sperm nuclei in infertile male patient", Scientific Reports, 2015, 5: 17408.

Kto:
prof. dr hab. n. med. Maciej Kurpisz
dr n. med. Marta Olszewska
dr hab. n. med. Ewa Wiland
Nagroda Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Genetycznego
Przyznał: Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Genetycznego.

Za cykl publikacji nt: "Genetycznego podłoża niepłodności męskiej - kompleksowe badania materiału genetycznego plemników i komórek gametogenicznych u nosicieli aberracji chromosomowych". V Polski Kongres Genetyki, Łódź, 19-22.09.2016 r.

Kto: dr n. med. Marta Olszewska
NIH Trainee Travel Award: nagroda imienna za doniesienie naukowe
Przyznał: NIH Trainee Travel

"Cytogenetic analysis of spermatozoa from reciprocal translocation carriers (RCT) with reproductive failures and high level of sperm DNA fragmentation", Olszewska M. i wsp.; J Androl 2011 Suppl, pp 61; (36th Annual Meeting of American Society of Andrology (ASA); Montreal, Kanada, 2011)

Kto: dr n. med. Marta Olszewska
Lalor Foundation and WHO Travel Award: nagroda imienna za doniesienie naukowe
Przyznał: Lalor Foundation

"Meiotic segregation pattern and DNA fragmentation levels in spermatozoa of six different reciprocal chromosomal translocation carriers with reproductive failure", Olszewska M. i wsp.; J Androl 2010 Suppl, pp 56-57; (35th Annual Meeting of American Society of Andrology (ASA); Houston, USA, 2010)